De kunstschatten

Schilderijenschat

De kathedraal bezit een bijzondere collectie schilderijen van na de 16de-eeuwse godsdiensttroebelen. Ze werden besteld door de ambachten en gilden die in de kathedraal een kapel en/of altaar hadden en door privépersonen. De meeste werken bleven in de kathedraal, maar niet altijd op de plek waarvoor ze waren bestemd.

 

Michiel I Coxcie (1499-1592): Sint-Sebastiaansdrieluik, 1586

In 1585 lopen de godsdienstconflicten ten einde en wordt de oude orde hersteld. De eersten die een altaarstuk bestellen voor hun kapel in de Sint-Romboutskerk, zijn de boogschutters. De patroonheilige van hun gilde is, gezien zijn marteling met pijlen, de heilige Sebastiaan. Samen met Christus is hij het mannelijk naakt bij uitstek in de religieuze kunst. Op het linkerluik verschijnt Sebastiaan voor zijn rechter, in het midden wordt hij met pijlen beschoten en nadat hij dat overleefde wordt hij rechts alsnog doodgeknuppeld.

 

Michiel I Coxcie (1499-1592): Heilige Joris drieluik, 1587

Dezelfde Michiel Coxcie schildert een jaar na zijn werk voor de boogschutters voor de kruisbooggilde een drieluik over de heilige Joris, hun patroonheilige. De opbouw lijkt sterk op het drieluik van Sint-Sebastiaan.

 

Jan I Snellinck (ca. 1544-1638): Verrijzenis-drieluik, 1601

Voor de kapel van de kramers of kleinhandelaars maakt Jan I Snellinck in 1601 het Verrijzenis-drieluik.

 

Jean II de Saive (1571-1624): Triptiek van de Mechelse schermers, 1604

Voor het altaar van de schermers schilderde Jean II de Saive het Triptiek van de Mechelse schermers, met taferelen waarin hun wapen, het zwaard, een hoofdrol speelt.

 

Abraham Janssen de Nuyssen (ca. 1575-1632), Sint- Lucastriptiek, ca. 1605

Een bijzonder werk is dat van Rubens' tijd- en stadsgenoot Abraham Janssen de Nuyssen. Het is apart omdat het gemaakt is voor de Sint-Lucasgilde, de beroepsvereniging van… schilders, beeldhouwers en andere kunstenaars.

 

Beeldenrijkdom

De kathedraal is bijzonder rijk aan beeldhouwwerken, onder meer omdat de grafmonumenten van de aartsbisschoppen zich hier bevinden. Hier volgt een selectie van enkele van de belangrijkste werken.

 

Lucas Faydherbe: het praalgraf van aartsbisschop Andreas Cruesen (+1668)

In het koor bevinden zich vier aartsbisschoppelijke grafmonumenten, symmetrisch en twee aan twee. Dat van Andreas Cruesen is er een van.

 

Lucas Faydherbe: beeld van de heilige Rumoldus

In het hoofdaltaar staat een beeld van de heilige Rumoldus van maar liefst 3,75 meter hoog.

 

Nicolaas Van der Veken: Christus op de koude steen, 1688

Dit werk toont de eenzame, meelijwekkende Jezus net voor zijn kruisiging.

 

Louis Jehotte: grafmonument van aartsbisschop De Méan (+1831)

Het marmeren, neoclassicistische grafmonument van deze aartsbisschop in de Sacramentskapel is een 19de-eeuws werk van de Luikenaar Jehotte (1803-1884).

 

Van elders

In de kathedraal belandden in de 19de eeuw kunstwerken die elders thuishoorden. Ze kwamen vooral uit kloosters die in de Franse tijd waren gesloten en/of gesloopt, en waarvan de inboedel openbaar werd verkocht. Enkele belangrijke schilderijen en beelden behoren tot deze permanente gasten:

 

Antoon van Dyck (1599-1641), Christus aan het kruis, ca. 1630

Dit werk is afkomstig uit de Mechelse Minderbroederskerk. Het klooster van de minderbroeders werd in de Franse tijd afgeschaft. In het schilderij wordt een verband gelegd met de minderbroeders: de stichter van de orde, Franciscus van Assisi, kreeg in 1224 de zogeheten stigmata, de tekenen van Jezus' kruiswonden. De schilder legde in dit werk daarom de nadruk op de wonde in Christus' zijde.

 

Gaspar De Crayer (1582-1669), Maria met kind vereerd door heiligen, 1649

Dit schilderij komt uit de Leuvense Augustijnenkerk.

 

Erasmus II Quellinus (1607-1678), De aanbidding van de herders, 1669

Het werk van Quellinus komt uit een niet nader bekend Antwerps klooster.

 

Lucas Faydherbe (1617-1697), De heilige Ignatius en de Maagd Maria met Jezuskind Ignatius is de stichter van de jezuïetenorde. De beeldengroep is dan ook afkomstig uit de residentie van de jezuïeten in Mechelen.

 

Jan Cossiers (1600-1671), De Heilige Rumoldus zegent Sint-Libertus

Dit werk komt uit de nabije omgeving: de Sint-Romboutskapel die op het Sint-Romboutskerkhof stond en die in de Franse tijd werd gesloopt.

 

Michiel I Vandervoort (1667-1737), eikenhouten preekstoel, jaren 1720

Dit werk komt uit de kerk van het norbertinessenklooster van Leliëndaal, dat in de Franse tijd werd gesloten. De eikenhouten preekstoel stamt uit de jaren 1720 en toont onderaan de heilige Norbertus, de stichter van de norbertijnen, die van zijn paard valt. Oorspronkelijk was de preekstoel achteraan vlak (omdat hij tegen een muur stond). De achterkant is 19de-eeuws en toegevoegd toen de preekstoel rond de zuil kwam te staan. De beeldtaal – het Aards Paradijs met de vele dieren en diertjes, de zondeval van Eva, de verlossing – is klassiek.

 

Artus II Quellinus (1625-1715), communiebank, 1678

Ook de communiebank is afkomstig uit de kerk van het norbertinessenklooster van Leliëndaal. Hij is gemaakt van wit marmer, wat uitzonderlijk is. Het motief van de eucharistie is er prominent aanwezig: de druiventrossen en maïskolven (toen werden daar de hosties van gemaakt) verwijzen naar de transfiguratie van wijn en brood in het bloed en het lichaam van Christus.

 

Schilderijencyclus over de legende van Sint-Rombout

Rond 1500 werd een prachtige schilderijencyclus gemaakt die het leven en de mirakelen van Sint-Rombout voorstelt. De cyclus hing oorspronkelijk in de Sint-Romboutskapel op het Sint-Romboutskerkhof. Na het verdwijnen daarvan tijdens de Franse Revolutie kregen de vijfentwintig panelen een plaats in de kathedraal.

 

De schilderijen zijn van een zeer hoge kwaliteit. Ze worden toegeschreven aan de Antwerpse schilder Colijn De Coter en de vervaardiging ervan heeft waarschijnlijk handenvol geld gekost. Daarom wordt Margareta van York, die rond die tijd in Mechelen woont, genoemd als mogelijke patrones. De cyclus geeft alleszins een goed beeld van het toenmalige Mechelen. Zo ziet men een Sint-Romboutstoren waar nog volop aan wordt gebouwd en ook de kapel waarin het reliekschrijn van Sint-Rombout staat.

foto's worden geladen...